وحدت ملی یکی از مولفه های اقتدار و امنیت ملی و از جمله موضوعاتی است که همواره مورد توجه اندیشمندان حوزه جامعه شناسی سیاسی و دولتمردان کشورهای مختلف بوده است. این موضوع در چند دهه اخیر تحت تاثیر عواملی همچون زوال نظام استعماری و شکل گیری دولت – ملت های جدید، فروپاشی بلوک شرق و تشدید منازعات قومی در برخی کشورها و در نهایت جهانی شدن و تشدید مهاجر های بین المللی بیش از پیش مورد توجه واقع شده است. یکی از مباحث مهم مرتبط با موضوع وحدت ملی، «هویت ملی» است. هویت ملی یکی از اساسی ترین عناصر و پیش شرط های ضروری دستیابی به وحدت و همبستگی ملی است. از آنجا که ایران نیز از جمله کشورهایی است که در طول تاریخ خود همواره با موضوع حفظ و تقویت وحدت و همبستگی ملی مواجه بوده است، این مقاله درصدد تبیین نسبت میان این دو مقوله در ایران با بهره گیری از رهیافت جامعه شناسی تاریخی می باشد. بر همین اساس دو مقطع عمده از فراز و فرود وحدت ملی در تاریخ باستان و معاصر ایران مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج به دست آمده نشان می دهد در مقاطع بررسی شده بین هویت ملی و وحدت ملی رابطه مستقیمی وجود داشته و تقویت یا تضعیف همبستگی ملی متاثر از سیاست ها و عملکرد دولت در زمینه هویت ملی بوده است.

دستیابی به جایگاه اول اقتصادی، علمی و فناوری در سطح منطقه در سال 1404 و تبدیل جمهوری اسلامی از کشوری در حال توسعه به کشوری توسعه یافته، ضرورت ها و اقدام های متنابعی را می طلبد. یکی از الزامات تحقق اهداف گفته شده، ایجاد امنیت است. امنیتی که زمینه های لازم برای شکوفایی هر چه بیشتر نظام اسلامی را فراهم نماید. در مقاله حاضر تلاش شده است تا نقش امنیت اجتماعی به عنوان مهم ترین رکن و منبع امنیت و در ذیل آن، هویت به عنوان شاخصه اصلی امنیت اجتماعی مورد بررسی قرار گرفته و راهکارهای حفظ هویت ملی و در نهایت ارتقای امنیت اجتماعی به منظور دستیابی به جامعه ای امن تر مورد بررسی قرار گیرد. در چارچوب نظری مقاله نیز از دو رویکرد امنیتی مکتب کپنهاگ و سازه انگارانی چون الکساندر ونت استفاه شده است.

امّت بزرگ اسلامى در طول قرن های متمادى بعد از قرون اولیه اسلام، نتوانست خود را به هدف و غایتى که اسلام براى او پیش بینى کرده و در نظر گرفته بود، برساند. این چیزى بود که دوری از اسلام، پراکندگی و غفلت مسلمانان براى آن ها پیش آورده بود. تفرقه و اختلافشان باعث دوام سلطه دشمنان بر آنان شده است؛ اما آنچه مسلم است، این است که نقش وحدت در گسترش همبستگی و یکپارچگی امت را نمی توان انکار کرد و حفظ اتحاد، ارزش بسیار عمیق و مهمى است که پیامبر (ص) و امامان (علیهم السلام) ما را به آن دعوت کرده اند. مسئله وحدت یکی از مهم ترین مسائل اسلامی است که بسیاری از اندیشمندان، صاحب نظران، مصلحان و رهبران جهان اسلام به آن توجه داشته و دارند. هدف تحقیق شناسایی راهبردهای نقش وحدت ملی در استحکام بخشی قدرت درونی نظام که سؤال اصلی تحقیق نیز متناظر با هدف، راهبردهای مناسب نقش وحدت ملی در استحکام بخشی قدرت درونی نظام جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر بیانات مقام معظم رهبری (مدظله العالی) چیست؟ می­ باشد. نوع تحقیق کاربردی است و روش آن توصیفی – تحلیلی که برای گردآوری اطلاعات از ابزار «کتابخانه ای علمی و تخصصی» «اینترنت» استفاده شده است و در انجام کار میدانی با بهره مندی از نظرات نخبگان علمی، با حجم نمونه جامعه آماری 30 نفر می­ باشد. نتایج حاصله از تحقیق نشان می دهد، وجود رهبری حکیم و فرزانه در رأس حکومت و تبعیت از قانون مهم ترین نقطه قوت و راهبرد اصلی در تقویت وحدت ملی برای رفع اختلاف و یکپارچگی مردم و مسئولین می باشد؛ که با انجام کار روشمند علمی و از طریق ماتریس SWOT به آن دست یافته است.

ایران کشوری بزرگ، چند فرهنگی و متشکل از اقوام مختلف است. گرایش به عضویت در گروه بزرگِ اجتماع ملی و کسب ‎‍هویت از آن، به عنوان شاخص توسعۀ اجتماعی، اهمیت بسیار زیادی برای ایران دارد. اگر مردم ضمن تعلق خاطر به گروه‎‍های کوچک، مانند گروه‎‍های قومیتی، دینی، مذهبی و طبقاتی خود، عضویت در اجتماع ملی و کسب هویت از آن را مرجح بدانند، ظرفیت و هم افزایی آنها برای توسعه بیشتر می شود، در مواقع بحران و تهدید کلیت جامعه، داوطلبانه و با استفاده از توانایی و منابع خود برای حل مشکلات بسیج می‎‍شوند و مسئولان را برای حل مشکلات جامعه، یاری می‎‍دهند. به نظر می‎‍رسد آنچه موجب تقویت گرایش به اجتماع ملی می‎‍شود، علاوه بر متغیرهایی که ناشی از فرهنگ و گذشتۀ مشترک است، چگونگی ادارۀ یک جامعه باشد. اگر شرایط ادارۀ جامعه مناسب و عادلانه باشد و دولت کارآمد و با ارزش‎‍های جامعه، که متشکل از گروه‎‍های کوچک است، منطبق باشد، گرایش به اجتماع ملی افزایش می‎‍یابد. هدف این بررسی، سنجش گرایش به اجتماع ملی و عوامل مؤثر بر آن است. جامعۀ آماری این پیمایش، 530 نفر از افراد در شهر تهران اند. نتایج نشان داد گرایش به اجتماع ملی قوی است (4 از 6). بررسی اجزای این شاخص، بیانگر گرایش قوی در بعد تاریخی و فرهنگیِ اجتماع ملی و گرایش ضعیف در بعد سیاسی، سرنوشت مشترک و احساس عدالت بین گروه‎‍هاست. همچنین مقبولیت دولت در دو بعد کارآمدی و جهت‎‍گیری ارزشی بر افزایش گرایش به اجتماع ملی مؤثر است. متغیرهای بررسی شده، 65درصد از تغییرات گرایش به اجتماع ملی را توضیح می‎‍دهند.

از دل زمانۀ پرآشوب مشروطیت دو ایدۀ مهم برآمد که بر مبنای یک «زمینۀ» مهم گسترش یافت: «دولت مقتدر» و «وحدت ملی». این دو مفهوم پس از مشروطیت به­عنوان «انگیزه» و «نیت» بسیاری از روشنفکران رشد کردند. در این میان، تأمین امنیت یکی از اصلی ترین خواسته های روشنفکران و رجال آن روزگار بود که هم تشکیل دولتی مقتدر را طلب می کرد و هم موجب ایجاد وحدت ملی می شد. از این رو، در نوشته های دوران گذار از قاجار به پهلوی این موضوع بسیار مورد توجه قرار گرفت. مسئلۀ اساسی این مقاله یافتن نسبت این دو مفهوم از خلال بررسی یکی از مهم ترین مطبوعات اواخر قاجار و اوایل پهلوی، یعنی آینده و گفتارهای بنیانگذار آن، محمود افشار یزدی، است. این مقاله با تکیه بر روش هرمنوتیک قصدگرایِ اسکینر به دنبال پاسخ به این پرسش است که میان مسئلۀ «وحدت ملی» و ایدۀ «دولت مقتدر» در مجلۀ آینده چه نسبتی وجود دارد؟ نتایج پژوهش نشان می­دهد مجلة آینده با تأکید بر لزوم وحدت ملی و تبیین شاخص های آن، «دولت مقتدر ملی مشروطه» را یکی از لوازم اساسی برای تحقق آن می داند. همچنین، ایدة وحدت ملی، در آینده، به صورت یک تفکر «منظومه» ای با مقولاتی چون امنیت و تعلیم و تربیت نیز ارتباطی وثیق دارد.

ایران به دلیل موقعیت خاص طبیعی و جغرافیایی و سیاسی خود، از سپیده دمان تاریخ تاکنون، حوادث پرشماری را از سر گذرانده است. آنچه البته این کشور دیرینه سال را در برابر هجومها و ایلغارهای گسترده همچنان پا برجا نگه داشته، هویت ملی و ایرانی آن بوده است؛ هویتی که در قالب زبان پارسی بالیده و خود را نموده است. این زبان چه در آن روزگارانی که کورش و داریوش بدان سخن می گفتند و اعلامیه ها و منشورها و فرمانهای خویش را بر پیشانی صخره ها و ستونها حک می کردند و چه آن زمان که فردوسی بزرگ، حماسه سترگ خود را با آن می سرود تا ریشه ها و علایق ملی و فرهنگی را با آن نیرو بخشد و خودشناسی و خود باوری را به ایرانیان نشان دهد، چه هنگامی که مولوی، آفریننده بزرگ ادب عرفانی ایران و جهان آثار خود را با آن سرود، تا اصالت دینی و عرفانی را به مردم بیاموزد و چه هنگامی که سعدی و حافظ شیراز ماندگارترین آثار ادبی خود را با آن نوشتند، همیشه و همواره نقش اصلی و ویژه ای در پایداری و حیات قوم ایرانی و وحدت ملی بازی کرده و می کند. در حقیقت زبان فارسی همیشه چون حلقه ای مرئی و نامرئی، هویت ملی ایرانیان و اقوام آن را به یکدیگر پیوند داده و اکنون نیز همچنان عامل اصلی وحدت ملی ایرانیان است.در این مقاله به نقش شعر شاعران بزرگ زبان فارسی- که گاه زبان مادری آنان نیز غیرفارسی است - در حفظ و حراست از این میراث پرارج و ماندگار و تلاش آنان برای پاسداشت هویت ایرانی و زبان فارسی اشاراتی خواهیم نمود.

ایران به دلیل موقعیت خاص طبیعی، جغرافیایی و سیاسی خود، از سپیده دمان تاریخ تاکنون، حوادث پر شماری را از سرگذرانده است. آنچه البته این کشور دیرینه سال را در برابر هجوم ها و ایلغارها همچنان پا بر جا نگه داشته، هویت فرهنگی، ملی و ایرانی آن بوده است؛ هویتی که در قالب زبان پارسی بالیده و خود را نموده است. این زبان چه در آن روزگارانی که کورش و داریوش بدان سخن می گفتند و منشورها و فرمان های خویش را بر پیشانی صخره ها و ستون ها حک می کردند، چه آن زمان که فردوسی بزرگ حماسه سترگ خود را با آن می سرود تا علایق ملی و فرهنگی را با آن نیرو بخشد و خودشناسی و خودباوری را به ایرانیان نشان دهد، چه هنگامی که مولوی آفریننده بزرگ ادبی عرفانی ایران و جهان آثار خود را با آن سرود تا اصالت دینی و عرفانی را به مردم بیاموزاند، چه هنگامی که حافظ و سعدی ماندگارترین آثار ادبی خود را با آن نوشتند، همواره نقش اصلی و ویژه ای در پایداری و حیات ایرانیان و وحدت ملی ایفا کرده و می کند. در حقیقت زبان فارسی همیشه چون حلقه ای مریی و نامریی، هویت فرهنگی و ملی مردم ایران و اقوام آن را به یکدیگر پیوند داده و همچنان عامل اصلی وحدت ملی ایرانیان است.در این مقاله به نقش شاعران بزرگ زبان فارسی - که گاه زبان مادری آنان نیز غیر فارسی است - در حفظ و حراست از این میراث پر ارج و ماندگار، و تلاش آنان برای پاسداشت هویت ایرانی و زبان فارسی اشاراتی خواهیم داشت.